Nieuws
Terug naar Nagele, Niet alleen Nagele. (24-01-2012)
Dinsdagmiddag waren we met het college van GS op bezoek in Emmeloord. Eerst een drukbezocht symposium over de leefbaarheid van de kernen (dorpen) in de Noordoostpolder onder de titel ‘Niet alleen Nagele’. Vervolgens de première van de film 'Terug naar Nagele' van cineast Louis van Gasteren.
De film geeft een beeld van de ontwikkelingen van het dorp Nagele en de huidige situatie, in relatie tot de visie die jonge stedenbouwkundigen op het jongste dorp in de Noordoostpolder in de jaren vijftig hebben losgelaten. Vijftig jaar geleden heeft van Gasteren ook een film over het polderdorp gemaakt, ‘Een nieuw dorp op nieuw land’.
Nagele kan gezien worden als de kraamkamer van moderne stedenbouw. Vlak na 
de oorlog kregen een aantal jonge stedenbouwkundigen en architecten de mogelijkheid om een visie te ontwikkelen voor het laatste dorp dat in de Noordoostpolder gebouwd zou worden. Resultaat een uniek concept, gebaseerd op een sociaal maatschappelijke visie, met kenmerkende architectuur. Grote open ruimte, met veel groen en omzoomd door een stevige bosrand.
Nagele is daarmee een uniek dorp in architectuur-historische en stedenbouwkundige zin. Om die reden is Nagele opgenomen in de Rijksnota 'Kiezen voor karakter, Visie erfgoed en ruimte'. In deze nota schetst het kabinet haar visie op het borgen van onroerend cultureel erfgoed in de ruimtelijke ordening. De modernisering van de monumentenzorg wordt hiermee voortgezet. Het geeft aan dat het een bijzonder dorp is, van uitzonderlijke culturele waarde. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wil met het opnemen in de nota aangeven dat de cultuurhistorische kwaliteiten herkenbaar moeten blijven en voor de toekomst in stand gehouden worden.
Direct na het ontstaan was de agrarische sector de belangrijkste economische drager voor Nagele, evenals voor de andere dorpen in de Noordoostpolder. De structuur van de polder met een hoofdkern en tien omliggende dorpen, ging uit van de schaal van de landbouw die rond de tweede wereldoorlog gangbaar was.
Tijdens de wederopbouw vond verregaande mechanisatie van de landbouw plaats waardoor steeds minder mensen direct werkzaam waren in de agrarische sector hetgeen leidde tot snelle schaalvergroting. Ook toeleveranciers en afnemers gingen steeds meer centraliseren. Door de technologische veranderingen werd de landbouw steeds minder drager voor de economie van de dorpen.
Daarnaast waren de dorpen vooral ingericht om jonge mensen met opgroeiende gezinnen te huisvesten, de pioniers van weleer. In tegenstelling tot vergelijkbare kernen op het oude land was de bevolking qua demografie eenzijdig opgebouwd. Voor jonge mensen boden de dorpen qua opleiding en werkgelegenheid met het wegvallen van de landbouw weinig kansen. Voor ouderen zijn er inmiddels te weinig voorzieningen qua wonen en zorg om tot op hoge leeftijd in het dorp te blijven wonen. Naast technologische veranderingen dus ook maatschappelijke veranderingen.
Belangrijk is het dus dat er nieuwe economische of maatschappelijke dragers worden gevonden voor de dorpen. Landbouw is en blijft voor het gebied in totaliteit een zeer belangrijke economische pijler. Door verdere intensivering en het toevoegen van waarde aan producten zal de werkgelegenheid op hetzelfde niveau blijven.
Voor de dorpen zijn er andere keuzes noodzakelijk. Nagele is daarvan, door haar unieke karakter, wat mij betreft het meest treffende voorbeeld. Het unieke karakter en de status van ‘cultureel erfgoed’ biedt wat dat betreft mogelijkheden. De stedenbouwkundige opzet en de unieke geschiedenis die daar bij hoort kunnen kansen genereren om het dorp weer leefbaarder te maken door het aanboren van een nieuwe economische drager, en daarmee investeerders en nieuwe inwoners.
Het betekent wel over grenzen heen durven kijken en met een andere visie het probleem aan durven pakken. Zoals de stedenbouwkundigen dat in de jaren vijftig ook hebben gedaan.